از :مجید امرایی " (مدرس دانشگاه های جامع - سوره - میراث فرهنگی)- نمایش درمانی عموما به دو روش می تواند بر مخاطبان (مراجعان خود ) تاثیرگذار باشد :
1) روش بازیگری .
2) روش تماشاگری.
- در بازیگری فرد با تکیه بر عمل بداهه پردازی خود را عرضه می کند در واقع خود را بازی کردن است و با نقش آفرینی در تئاتر بسیار متفاوت است چون مراجع خودش را بازی می کند نه نقش دیگری را در این روش آزادی عمل از اهمیت بالایی برخوردار است .
- در تماشاگری هم مراجع در کسوت تماشاکننده است اما این تماشاگر اکتیو و مداخله گر است و هر آن ممکن است در بازی مداخله کند و اصولا هدف نهایی همین دخالت فرد در فرایند بازی نمایشی است تفاوت روش اول با دوم این است که در تماشاگری نقطه آغاز بازی با شخص دیگر است و مراجع برای ارائه خود به کمک یاور نمایشی به بازی گرفته می شود اما در بازیگری از همان ابتدا مراجع با تکیه بر داشته های ذهنی خود بازی می کند .
اما برکسی پوشیده نیست که یکی از مهمترین اهداف متعالی نمایش درمانی تقویت اعتماد به نفس در مراجعان است براین اساس در سطور پیش رو تلاش می شود تا هم تعریفی درست از برخی جنبه های احساسی انسان عرضه شود و هم به برخی از تکنیک های کاربردی و اجرایی نمایش درمانی برای تقویت اعتماد به نفس در مراجعان مورد بررسی قرار گیرد .
*نمایش درمانی و تقویت اعتماد به نفس:
جایگاه اعتماد به نفس در فرد : اعتماد به نفس سالم، زره فرد در برابر چالشهای زندگی است. افرادی که نسبت به خودشان احساس خوبی دارند، به هنگام رویارویی با تضادها و اختلافات، بسیار راحتتر اوضاع را درک کرده و کنترل همه چیز را در دست میگیرند و در برابر فشارهای منفی، مقاومت نشان میدهند.
افرادی که اعتماد به نفس دارند، ظاهراً همیشه آماده لبخند زدن هستند و از زندگی لذت بیشتری میبرند. آنها واقع بین هستند و دید مثبتی به زندگی دارند. در عوض، افرادی که اعتماد به نفس پایینی دارند، فوراً با تعارضها و اختلافات دچار نگرانی و ناامیدی میشوند؛ نسبت به خودشان دیدگاه منفی داشته و اغلب در یافتن راهحلی برای مشکلات، عملکرد ضعیفی دارند. آنها در مورد خود افکار منفی دارند؛ مثلاً میگویند: «من خوب نیستم»، «من هیچ کاری را نمیتوانم به خوبی انجام دهم.» معمولاً بیاراده، اثرپذیر و افسرده هستند و در مقابله با یک اتفاق جدید اولین پاسخشان «من نمیتوانم» است. اما شما به عنوان یک نمایش درمانگر میتوانید مهمترین نقش را در رشد اعتماد به نفس سالم در مراجعان خود داشته باشید؛ افرادی که گاهی از این مساله غافل هستند.
*اعتماد به نفس چیست؟ (تقویت باورها) .
اعتماد به نفس مجموعهای از باورها و احساساتی است که هر فرد نسبت به خودش دارد؛ یعنی «فهم خود». مقوله اعتماد به نفس از نخستین سالهای زندگی هر فرد شروع میشود. وقتی که یک کودک نوپا تازه شروع به راه رفتن میکند، بارها و بارها به زمین میخورد؛ ولی هرگز دست از تلاش برنمیدارد تا نهایتاً موفق به راه رفتن میشود و به همین ترتیب اولین دیدگاهش راجع به تواناییهایش شکل میگیرد. اعتماد به نفس را میتوان ترکیبی از احساس توانایی و احساس دوست داشته شدن نیز تعریف کرد. کودکی که از دست یافتن به چیزی احساس شادی میکند، اگر احساس دوست داشته شدن نداشته باشد، اعتماد به نفس پایینی خواهد داشت و بالعکس کودکی که احساس دوست داشته شدن دارد ولی در مورد تواناییهایش دچار شک و تردید است نیز اعتماد به نفس پایینی دارد. اعتماد به نفس وقتی پیش میآید که این دو مورد در تعادل باشند.
*نمایش درمانی و ارائه یک الگوی مثبت :
اگر شما در برخورد با دیگران و با خودتان بهتندی برخورد کنید، بدبین باشید، تواناییهای خود را باور نداشته باشید و … مراجعان شما نیز آیینه شما خواهند بود ابتدا اعتماد به نفس خود را پرورش دهید تا مراجعان تان یک الگوی خوب در این زمینه داشته باشند.
*خودانگیز و خونگرم باشید:
دوست داشتن و عشق شما اعتماد به نفس مراجعانتان را رشد میدهد. مثال در برخورد با کودکان در آغوش کشیدن آنها و گفتن عباراتی مثل «من به تو افتخار میکنم»، تعریف و تمجیدهای درست و بجا بدون زیاده روی کردن، بر روح و جان کودک اثر گذاشته و موجب رشد باورها و اعتماد به نفس او خواهد شد.
*به مراجعان خود کمک کنید تا تجربیات سازنده و مفید داشته باشد:
فعالیتهایی که مراجعان را به کار گروهی تشویق کرده و حس همکاری را در آنها پرورش میدهد، به رشد اعتماد به نفس آنها نیز کمک میکند. اگر فکر میکنید که اعتماد به نفس در کسی بسیار کم است و در آینده برایش مشکلساز میشود، بهتر است از یک متخصص کمک بگیرید. مشاوران خانواده روی این مسأله کار و سعی میکنند با ریشهیابی تمام مواردی که احساس و باور منفی فرد را ایجاد کردهاند، نگرش او را نسبت به خود و دنیای پیرامونش تغییر داده و مثبت کنند.
*ایجاد حس امنیت در محیط نمایش درمانی :
افرادی که احساس امنیت نمیکنند، رفتارهای تندخویانه و بدی از خود نشان میدهند و اغلب اعتماد به نفس پایینی دارند. افراد که همیشه شاهد نزاع و بیحرمتیهای والدین هستند از این دسته اند ، غمگین و افسرده و در مدرسه دچار مشکلات رفتاری میشود.
*نشانههای اعتماد به نفس سالم و ناسالم:
اعتماد به نفس در کودکان در حال رشد مرتباً در حال نوسان است؛ زیرا تحت تأثیر تجربیات و باورهای جدید آنها تغییر میکند. افرادی که اعتماد به نفسشان کم است، تمایل به شرکت در کارهای گروهی و انجام کارهای جدید ندارند و در مورد خودشان همیشه منفی حرف میزنند: «من احمقم»، «من هیچوقت چیزی یاد نمیگیرم» و «هیچکس به من توجهی ندارد» آنها در ناکامیها تحمل کمتری از خود نشان میدهند، سریع منصرف میشوند و همه چیز را به شخص دیگری واگذار میکنند. در مقابل، افرادی که اعتماد به نفس سالم دارند، از تعامل با دیگران لذت میبرند، در اجتماع راحتترند، از فعالیتهای گروهی لذت میبرند، وقتی که تضادها اوج میگیرند، به راحتی راه حلی مییابند و بدون تحقیر و کوچک کردن خودشان و دیگران، ناخشنودی و شکایت و اعتراض خود را نشان میدهند. مثلاً به جای آنکه بگویند: «من احمقم و چیزی را نمیفهمم» میگویند: «من این قسمت را متوجه نشدم» آنها نقاط قوت و ضعف خود را میشناسند و خود را با تمام نقاط قوت و ضعفشان قبول دارند. این افراد غالباً خوشبین هم هستند.
مثال :پدر و مادرها در این زمینه چه نقشی دارند و چگونه میتوانند اعتماد به نفس کودکشان را رشد دهند؟ باید توجه داشت که کودکان به حرفها و گفتههای والدین توجه بسیاری دارند.
کودکان نسبت به الفاظ و کلماتی که پدر و مادرشان به کار میبرند، بسیار حساسند. به خاطر داشته باشید که کودکتان را نه فقط در هنگام موفقیت، بلکه تلاش خوب او را نیز تشویق و تقدیر کنید؛ اما در این کار صادق باشید و هرگز با اغراق و مبالغه باورهای غلط به آنها ندهید.
*باورهای نادرست مراجعان خود را شناسایی کنید:
بسیار مهم است که باورهای بیمعنی و غیرمنطقی مراجعانتان را در مورد خودش شناسایی کنید. حتی اگر این باورهای غیرعقلانی راجع به کامل بودن، جذابیت و تواناییهای او نیز باشد. به مراجع کمک کنید تا در این زمینه به استانداردهای درستی برسد و در ارزیابی خود واقع بین باشد. درک و احساس نادرست از خود میتواند کمکم در باورهای فرد ریشه بدواند و مثل حقیقت برایش جلوه کند.
مثال : کودکی که در مدرسه شاگرد بسیار خوبی است ولی در ریاضیات ضعیف است، میگوید: «من ریاضیات را نمیفهمم و شاگرد بدی هستم» این دیدگاه و طرز فکر نه تنها اشتباه است، بلکه باور غلطی است که در آینده زمینه شکستها و ناکامیها را برای او فراهم میآورد. بنابراین باید مراجعان را تشویق کنیم تا واقعبین باشند.
*نمایش درمانی راهی برای تقویت احساسات :
تمرینات نمایش درمانی و خلق موقعیت های نمایشی برای بروز احساسات یکی از راه هایی است که نمایش درمانگر می تواند به کمک آن جنبه های احساسی را در مراجعان تقویت کند این نوع تمرینات برای افرادی که در بروز احساسات خود دچار اختلال شده اند می تواند بسیار تاثیرگذار باشد اما احساسات مجموعه ای از حالات مانند، خشم، تنفر، شادی، عشق، اندوه، آرزو، ترس و... است .
احساسات، حاصل فرایند بسیار پیچیده ای هستند که مرکز آنها در قسمتی از دستگاه عصبی به نام "آمیگدال" قرار دارد. اطلاعات، وارد این مرکز شده و تجزیه و تحلیل می شوند و پیام ها با سرعت زیاد به قسمت های مختلف مغز ارسال می شوند. دانشمندان معتقدند که احساسات در جریان تکامل شکل گرفته و با هدف مشخصی نیز توسعه یافته اند. "چارلز داروین" به شباهت هایی در شیوه بیان احساسات، بین انسان های اولیه و امروزی معتقد بود و اعتقاد داشت چهره انسان در هنگام حمله و دفاع، از زمان های بسیار دور باقی مانده است.
*نمایش درمانی و تمرین چند نمونه :در تمرینات نمایش درمانی با خلق موقعیت های نمایشی می توان به فرد کمک کرد تا در بروز احساساتش تمرین کند احساساتی به شرح زیر و در موقعیت های بازی محور گروهی یا فردی :
1) بیان احساسات و شادمانه :
2) بیان احساسات نفرت انگیز:
3) بیان منطقی و علمی :
4) بیان سطحی و روزمره :
*نمایش درمانی و تقویت فن بیان برای ارائه و معرفی خود :
|
فن بیان یا «Speaking Skills» در حقیقت همان توان سخنگفتن (در هر شرایط و زمان) است. زمانی که صحبت از فن بیان به میان میآید، جدا از این که شما چه کسی هستید؟ چه کاری دارید؟ با چه کسی صحبت میکنید و....فقط کافیست که از زبان خود استفاده کنید، شما نیاز به فن بیان دارید. اگر میخواهید با دوستان خود ارتباط خوبی برقرار کنید، روابط عمومی خوبی داشته باشید، منظور خود را به خوبی به مخاطبان تان منتقل کنید و همچنین کاری کنید که بقیه از همنشینی و صحبت با شما لذت ببرند باید «فن بیان» خوبی داشته باشید. برای یادگیری فن بیان باید، قدرت کلامی خود را افزایش دهید و از تکنیکها و تمرینهای عمومی استفاده کنید، بدانید با چه کسی چطور صحبت کنید و با هنر خود کاری کنید که هر کسی از صحبت با شما لذت ببرد و اهداف خود را به گونهای پیش ببرید آنطور که میخواهید. باید دقت کنید که اگر کسی از فن بیان خوبی برخوردار است، لزوماً نه گوینده خوبی است، نه سخنران خوبی و نه مذاکره کننده خوب ! بلکه کسی که فن بیان خوبی دارد پیش زمینه این را دارد که یک سخنران، مذاکره کننده و مدرس فوقالعاده نیز باشد! *تمرین فن بیان در نمایش درمانی آنقدر گسترده است که ما تنها در ادامه به برخی از کاربردهای عمومی آن اشاره میکنیم: 1. تمرین سخنرانی و صحبت در جمع 2. تمرین گویندگی و مجریگری 3. تمرین مشاوره ای و روانشناسان 4. تمرین موقعیت وکیلها برای دفاع ارائه دلایل (و البته قاضی) 5. در هنگام مصاحبه یا معرفی خود 6. در جلسات مصاحبه استخدام و.... 7. هنگام انجام کارهای روزمره و صحبت کردن با دوستان 8. استفاده از آن برای گرفتن حق خود 9. بیان احساسات خود به طور صحیح در زندگی مشترک 10. و.... بنابراین برای جمع بندی میتوان گفت که مفهوم فن بیان یک توانمندی است که تمام اجزایی که ارتباط را برقرار میکنند – شامل زبان و توانمندی کلامی، زبان بدن و حالات چهره – را به بهترین نحو به کار ببرید تا ارتباط خوبی برقرار کنید و این مهمترین هدف متعالی نمایش درمانی است . |
چند تکنیک بازی محور در نمایش درمانی :
1- روش صحبت یکنفری:
این روش عبارت از صحبت یکنواخت و یکنفری نمایشگر اصلی که فرد با خود صحبت می کند.
2- روش مطالعه رفتار جمعی نمایشگران :در این حال نمایشگر اصلی با همراهی چند نفر وضع زندگی خود را به معرض نمایش می گذارد.
3- نمایش درمانی همراه با توهمات :در این حال نمایشگر اصلی هذیان ها و توهمات خود را به صورت عمل درآورده و با واقعیات زندگی مورد آزمایش قرار می دهد.
4- روش دو نفری : این روش برای نفوذ در مشکلات و منازعات درونی مددجو بکار می رود. ممکن است نمایشگر (یاور ) در برابر نمایشگر مدد جو و به عنوان این که خود همان بازیگر بیمار است با وی نقشی را ایفاد ننماید و یا به عنوان شبهی برای ارزیابی مشکلات بیمار به او کمک کند.
5- روش چند گانه :در این روش بازیگر اصلی در صحنه با چندین نفر که رل شبیه او را بازی می نمایند ظاهر می شود. هر یک از شبیه ها قسمتی از شخصیت بازیگر اصلی را بازی می نمایند. شخصیت بازیگر در مراحل مختلف زندگی مطرح می گردد. و بازیگر ، خود ، قضاوتگر صحنه هائی از زندگی خود است.
6- روش آئینه مانند :این روش در مواردی که بیمار قادر نباشد نقش خود را به صورت حرف یا عمل اجرا کند بکارمی رود . یک شخص در صحنة نمایش درمانی قرار می گیرد و بیمار یا بیماران در قمست تماشاگران می نشینند. در اینحال شخص مذکور به عنوان بیمار وارد صحنه می شود و رفتار فرد بیمار را که در بخش تماشاگران نشسته است به صحنه می آورد و مانند آئینه ای به هنرمند بیمار نشان می دهد که مردم از حرکات و رفتار و احساس او چه استنباط می کنند.
7- برون افکنی و پیش بینی در بارة آیندة مراجع (بیمار):در این روش هنرمند بیمار نشان می دهد که آینده خود را به چه شکل می نگرد و درباره آن چگونه فکر می کند وی زمان و مکان را در نظر گرفته و نیز اشخاصی را که فکر می کند در موقعیت های آینده با او همبستگی هایی خواهند داشت در نظر آورده و این موضوعات را به روی صحنه می آورد.
8- روش رویا :در این حال بیمار عملاً رویاهای خود را به نمایش می گذارد . بازیگران شخصیت های رویائی هنرمند بیمار را نشان می دهند.
9- روش نمایش درمانی از راه روانکاوی :در این روش ، یک فرضیه ، مثلاً عقیده ادیپ را می توان در روی صحنه به معرض نمایش گذاشت و باین ترتیب به موشکافی دربارة ، عقدة اودیپ در نزد بازیگر پرداخت و اعمال و عکس العملها و احساس بازیگر را بررسی کرد.
10- نمایش درمانی در تعلیم و تربیت :در این بخش نمایش درمانی به عنوان یک روش تعلیم و تربیت بکار می رود. پرستاران ، مددکاران اجتماعی و روان پزشکان نقش بیمار را بازی می نمایند و مشکلات وی را نشان می دهند.
(این جزوه کلاسی است و هرگونه استفاده عملی از این جزوه منوط به مجوز کتبی از نگارنده است)
